انحراف چشم کودک تا چه سنی طبیعی است؟

انحراف چشم در نوزادان به‌ویژه در ماه‌های اول زندگی اغلب طبیعی و موقتی است. در این دوره عضلات چشم هنوز به‌طور کامل هماهنگ نشده‌اند و ممکن است چشم‌ها گاهی به داخل یا خارج منحرف شوند. این حالت معمولاً تا ۴ تا ۶ ماهگی به‌تدریج برطرف می‌شود و جای نگرانی ندارد.
اما اگر پس از ۶ ماهگی انحراف چشم ادامه‌دار باشد به‌صورت ثابت دیده شود یا فقط یک چشم را درگیر کند می‌تواند نشانه یک مشکل بینایی یا عضلانی باشد و باید جدی گرفته شود. از این سن به بعد سیستم بینایی کودک به‌سرعت در حال تکامل است و هرگونه اختلال می‌تواند باعث تنبلی چشم (آمبلیوپی) و کاهش دائمی بینایی شود.
به‌طور کلی هر نوع انحراف چشم که:
بعد از ۶ ماهگی باقی بماند
با افزایش سن بدتر شود
همراه با علائمی مثل کج گرفتن سر یا بستن یک چشم باشد
نیازمند بررسی توسط چشم‌پزشک کودکان است. تشخیص و درمان زودهنگام نقش بسیار مهمی در حفظ بینایی طبیعی کودک دارد.

کج گرفتن سر یا صورت هنگام نگاه کردن

بستن یا پوشاندن یک چشم

عدم تمرکز یا هماهنگی چشم‌ها

انحراف دائمی یا تشدیدشونده

دوبینی یا شکایت از تاری دید

خستگی سریع چشم‌ها یا سردرد

سابقه خانوادگی انحراف یا تنبلی چشم

این عارضه معمولاً به‌دلیل اختلال در هماهنگی عضلات چشم یا مشکلات بینایی ایجاد می‌شود. این مشکل می‌تواند از بدو تولد وجود داشته باشد یا در سال‌های اول زندگی ظاهر شود. مهم‌ترین علل بروز این عارضه عبارت‌اند از:
اختلال در تعادل عضلات چشم
هر چشم توسط شش عضله کنترل می‌شود. اگر این عضلات به‌درستی با هم هماهنگ نباشند یا یکی از آن‌ها ضعیف‌تر عمل کند چشم‌ها نمی‌توانند هم‌زمان در یک جهت حرکت کنند و انحراف ایجاد می‌شود.
عیوب انکساری چشم
مشکلاتی مانند دوربینی، نزدیک‌بینی یا آستیگماتیسم می‌توانند باعث بروز این عارضه شوند. به‌ویژه دوربینی اصلاح‌نشده در کودکان یکی از شایع‌ترین علل انحراف چشم به داخل است.
عوامل ژنتیکی و ارثی
کودکانی که در خانواده خود سابقه انحراف چشم یا تنبلی چشم دارند بیشتر در معرض ابتلا به این مشکل هستند. ژنتیک می‌تواند در ساختار عضلات یا عملکرد سیستم بینایی نقش داشته باشد.
مشکلات عصبی یا مادرزادی
برخی بیماری‌های عصبی، اختلالات مغزی، فلج‌های عصبی یا ناهنجاری‌های مادرزادی می‌توانند باعث بروز این عارضه شوند. در این موارد انحراف معمولاً شدیدتر بوده و نیاز به بررسی تخصصی دارد.
زایمان زودرس و وزن کم هنگام تولد
نوزادانی که زودتر از موعد متولد می‌شوند یا وزن تولد پایینی دارند به‌دلیل تکامل ناکامل سیستم عصبی و بینایی بیشتر در معرض این عارضه قرار می‌گیرند.
ضربه یا بیماری‌های چشمی
آسیب به چشم، عفونت‌ها، تومورها یا بیماری‌های داخل چشم می‌توانند تعادل بینایی را بر هم بزنند و منجر به بروز این عارضه شوند.
تنبلی چشم درمان‌نشده
در برخی موارد تنبلی چشم می‌تواند هم علت و هم پیامد انحراف چشم باشد. اگر یک چشم دید ضعیف‌تری داشته باشد مغز تمایل کمتری به استفاده از آن نشان می‌دهد و این موضوع می‌تواند باعث انحراف شود.

معاینه بالینی توسط چشم‌پزشک کودکان

تست پوشاندن چشم (Cover Test)

بررسی رفلکس نور (تست هیرشبرگ)

سنجش حدت بینایی متناسب با سن کودک

بررسی عیوب انکساری چشم

بررسی تنبلی چشم (آمبلیوپی)

بررسی‌های تکمیلی در موارد خاص

هدف اصلی درمان هم‌راستا کردن چشم‌ها، تقویت بینایی و پیشگیری از پیشرفت مشکل است. درمان های رایج شامل موارد زیر است:
درمان با عینک طبی
در بسیاری از کودکان به‌ویژه در موارد انحراف به داخل (ایزوتروپی) ناشی از دوربینی استفاده از عینک می‌تواند انحراف را به‌طور کامل یا قابل‌توجهی اصلاح کند. استفاده منظم از عینک نقش مهمی در جلوگیری از تشدید انحراف دارد.
درمان تنبلی چشم (پچ یا بستن چشم)
اگر انحراف چشم باعث تنبلی چشم شده باشد بستن چشم سالم برای چند ساعت در روز (پچ‌تراپی) توصیه می‌شود. این کار باعث تقویت چشم ضعیف‌تر و جلوگیری از کاهش دائمی بینایی می‌شود.
تمرین‌های بینایی (ارتوپتیک)
در برخی موارد خاص تمرین‌های چشمی می‌توانند به بهبود هماهنگی عضلات چشم کمک کنند. این روش بیشتر برای انحراف‌های خفیف یا متناوب کاربرد دارد و معمولاً به‌عنوان درمان کمکی استفاده می‌شود.
استفاده از منشور (در موارد محدود)
در کودکان بزرگ‌تر یا در موارد خاص ممکن است از عینک‌های منشوری برای کاهش دوبینی و بهبود هم‌راستایی چشم‌ها استفاده شود. این روش جایگزین درمان اصلی نیست اما می‌تواند علائم را کاهش دهد.
جراحی انحراف چشم
اگر درمان‌های غیرجراحی مؤثر نباشند یا انحراف شدید و پایدار باشد جراحی عضلات چشم انجام می‌شود.
این جراحی معمولاً ایمن است و در سنین پایین نیز قابل انجام بوده و هرچه زودتر انجام شود شانس موفقیت و جلوگیری از تنبلی چشم بیشتر است.