انحراف چشم کودک تا چه سنی طبیعی است؟

انحراف چشم در نوزادان به‌ویژه در ماه‌های اول زندگی اغلب طبیعی و موقتی است. در این دوره عضلات چشم هنوز به‌طور کامل هماهنگ نشده‌اند و ممکن است چشم‌ها گاهی به داخل یا خارج منحرف شوند. این حالت معمولاً تا ۴ تا ۶ ماهگی به‌تدریج برطرف می‌شود و جای نگرانی ندارد.
اما اگر پس از ۶ ماهگی انحراف چشم ادامه‌دار باشد به‌صورت ثابت دیده شود یا فقط یک چشم را درگیر کند می‌تواند نشانه یک مشکل بینایی یا عضلانی باشد و باید جدی گرفته شود. از این سن به بعد سیستم بینایی کودک به‌سرعت در حال تکامل است و هرگونه اختلال می‌تواند باعث تنبلی چشم (آمبلیوپی) و کاهش دائمی بینایی شود.
به‌طور کلی هر نوع انحراف چشم که:
بعد از ۶ ماهگی باقی بماند
با افزایش سن بدتر شود
همراه با علائمی مثل کج گرفتن سر یا بستن یک چشم باشد
نیازمند بررسی توسط چشم‌پزشک کودکان است. تشخیص و درمان زودهنگام نقش بسیار مهمی در حفظ بینایی طبیعی کودک دارد.

برخی نشانه‌ها می‌توانند بیانگر وجود این عارضه در کودکان باشند. توجه به این علائم و مراجعه به‌موقع به چشم‌پزشک نقش مهمی در پیشگیری از مشکلات بینایی جدی‌تر دارد:

کج گرفتن سر یا صورت هنگام نگاه کردن

اگر کودک برای دیدن بهتر سر خود را به یک سمت خم می‌کند ممکن است تلاش داشته باشد انحراف چشم را جبران کند.

بستن یا پوشاندن یک چشم

بستن یک چشم به‌ویژه هنگام تماشای تلویزیون یا نگاه به نور می‌تواند نشانه دوبینی یا ناهماهنگی چشم‌ها باشد.

عدم تمرکز یا هماهنگی چشم‌ها

اگر به نظر می‌رسد چشم‌ها هم‌زمان روی یک نقطه متمرکز نمی‌شوند یا یکی از آن‌ها منحرف است این موضوع نیاز به بررسی دارد.

انحراف دائمی یا تشدیدشونده

انحرافی که به‌مرور زمان بدتر می‌شود یا به‌طور مداوم دیده می‌شود طبیعی نیست و باید جدی گرفته شود.

دوبینی یا شکایت از تاری دید

کودکان بزرگ‌تر ممکن است از دوبینی یا دید تار شکایت کنند؛ این علامت می‌تواند نشانه اختلال در هماهنگی چشم‌ها باشد.

خستگی سریع چشم‌ها یا سردرد

خستگی چشم، مالیدن مکرر چشم‌ها یا سردردهای مداوم می‌تواند به‌دلیل تلاش بیش‌ازحد چشم‌ها برای هماهنگی باشد.

سابقه خانوادگی انحراف یا تنبلی چشم

اگر در خانواده سابقه مشکلات بینایی وجود دارد حتی علائم خفیف هم باید جدی گرفته شوند.

اگر نیاز به معاینه یا درمان چشم کودک خود را دارید می‌توانید به دکتر فرشته گلشن بهترین دکتر چشم پزشک کودکان در یزد مراجعه کنید. ایشان با تجربه در تشخیص و درمان مشکلات چشمی کودکان می‌تواند بهترین مسیر درمانی را متناسب با سن و شرایط کودک شما تعیین کند.

این عارضه معمولاً به‌دلیل اختلال در هماهنگی عضلات چشم یا مشکلات بینایی ایجاد می‌شود. این مشکل می‌تواند از بدو تولد وجود داشته باشد یا در سال‌های اول زندگی ظاهر شود. مهم‌ترین علل بروز این عارضه عبارت‌اند از:
اختلال در تعادل عضلات چشم
هر چشم توسط شش عضله کنترل می‌شود. اگر این عضلات به‌درستی با هم هماهنگ نباشند یا یکی از آن‌ها ضعیف‌تر عمل کند چشم‌ها نمی‌توانند هم‌زمان در یک جهت حرکت کنند و انحراف ایجاد می‌شود.
عیوب انکساری چشم
مشکلاتی مانند دوربینی، نزدیک‌بینی یا آستیگماتیسم می‌توانند باعث بروز این عارضه شوند. به‌ویژه دوربینی اصلاح‌نشده در کودکان یکی از شایع‌ترین علل انحراف چشم به داخل است.
عوامل ژنتیکی و ارثی
کودکانی که در خانواده خود سابقه انحراف چشم یا تنبلی چشم دارند بیشتر در معرض ابتلا به این مشکل هستند. ژنتیک می‌تواند در ساختار عضلات یا عملکرد سیستم بینایی نقش داشته باشد.
مشکلات عصبی یا مادرزادی
برخی بیماری‌های عصبی، اختلالات مغزی، فلج‌های عصبی یا ناهنجاری‌های مادرزادی می‌توانند باعث بروز این عارضه شوند. در این موارد انحراف معمولاً شدیدتر بوده و نیاز به بررسی تخصصی دارد.
زایمان زودرس و وزن کم هنگام تولد
نوزادانی که زودتر از موعد متولد می‌شوند یا وزن تولد پایینی دارند به‌دلیل تکامل ناکامل سیستم عصبی و بینایی بیشتر در معرض این عارضه قرار می‌گیرند.
ضربه یا بیماری‌های چشمی
آسیب به چشم، عفونت‌ها، تومورها یا بیماری‌های داخل چشم می‌توانند تعادل بینایی را بر هم بزنند و منجر به بروز این عارضه شوند.
تنبلی چشم درمان‌نشده
در برخی موارد تنبلی چشم می‌تواند هم علت و هم پیامد انحراف چشم باشد. اگر یک چشم دید ضعیف‌تری داشته باشد مغز تمایل کمتری به استفاده از آن نشان می‌دهد و این موضوع می‌تواند باعث انحراف شود.

تشخیص به‌موقع این عارضه اهمیت زیادی دارد زیرا درمان زودهنگام می‌تواند از بروز تنبلی چشم و کاهش دائمی بینایی جلوگیری کند. روش‌های تشخیص بسته به سن کودک و شدت انحراف متفاوت است.

معاینه بالینی توسط چشم‌پزشک کودکان

اولین و مهم‌ترین مرحله تشخیص معاینه دقیق چشم‌ها توسط چشم‌پزشک است. در این معاینه وضعیت قرارگیری چشم‌ها، هماهنگی حرکات و واکنش چشم‌ها به نور بررسی می‌شود.

تست پوشاندن چشم (Cover Test)

در این تست یک چشم کودک به‌طور موقت پوشانده می‌شود تا واکنش چشم دیگر بررسی شود. این روش ساده اما بسیار دقیق وجود و نوع انحراف (دائمی یا متناوب) را مشخص می‌کند.

بررسی رفلکس نور (تست هیرشبرگ)

پزشک با تاباندن نور به چشم‌ها محل بازتاب نور روی قرنیه را بررسی می‌کند. جابه‌جایی این رفلکس می‌تواند نشانه وجود انحراف چشم باشد؛ این روش برای نوزادان بسیار کاربردی است.

سنجش حدت بینایی متناسب با سن کودک

بسته به سن کودک از روش‌های مختلفی برای ارزیابی بینایی استفاده می‌شود؛ از توجه به اشیای متحرک در نوزادان گرفته تا چارت‌های بینایی در کودکان بزرگ‌تر.

بررسی عیوب انکساری چشم

با استفاده از قطره‌های مخصوص برای گشاد کردن مردمک، میزان دوربینی، نزدیک‌بینی یا آستیگماتیسم بررسی می‌شود؛ زیرا این عیوب می‌توانند علت یا تشدیدکننده انحراف چشم باشند.

بررسی تنبلی چشم (آمبلیوپی)

در صورت وجود انحراف چشم‌پزشک حتماً احتمال تنبلی چشم را نیز ارزیابی می‌کند چون این دو مشکل اغلب با هم همراه هستند.

بررسی‌های تکمیلی در موارد خاص

در موارد نادر اگر به بیماری‌های عصبی یا مشکلات مادرزادی مشکوک باشند ممکن است آزمایش‌ها یا تصویربرداری‌های تکمیلی درخواست شود.

هدف اصلی درمان هم‌راستا کردن چشم‌ها، تقویت بینایی و پیشگیری از پیشرفت مشکل است. درمان های رایج شامل موارد زیر است:
درمان با عینک طبی
در بسیاری از کودکان به‌ویژه در موارد انحراف به داخل (ایزوتروپی) ناشی از دوربینی استفاده از عینک می‌تواند انحراف را به‌طور کامل یا قابل‌توجهی اصلاح کند. استفاده منظم از عینک نقش مهمی در جلوگیری از تشدید انحراف دارد.
درمان تنبلی چشم (پچ یا بستن چشم)
اگر انحراف چشم باعث تنبلی چشم شده باشد بستن چشم سالم برای چند ساعت در روز (پچ‌تراپی) توصیه می‌شود. این کار باعث تقویت چشم ضعیف‌تر و جلوگیری از کاهش دائمی بینایی می‌شود.
تمرین‌های بینایی (ارتوپتیک)
در برخی موارد خاص تمرین‌های چشمی می‌توانند به بهبود هماهنگی عضلات چشم کمک کنند. این روش بیشتر برای انحراف‌های خفیف یا متناوب کاربرد دارد و معمولاً به‌عنوان درمان کمکی استفاده می‌شود.
استفاده از منشور (در موارد محدود)
در کودکان بزرگ‌تر یا در موارد خاص ممکن است از عینک‌های منشوری برای کاهش دوبینی و بهبود هم‌راستایی چشم‌ها استفاده شود. این روش جایگزین درمان اصلی نیست اما می‌تواند علائم را کاهش دهد.
جراحی انحراف چشم
اگر درمان‌های غیرجراحی مؤثر نباشند یا انحراف شدید و پایدار باشد جراحی عضلات چشم انجام می‌شود.
این جراحی معمولاً ایمن است و در سنین پایین نیز قابل انجام بوده و هرچه زودتر انجام شود شانس موفقیت و جلوگیری از تنبلی چشم بیشتر است.

انحراف چشم در کودکان اگرچه در ماه‌های اول زندگی می‌تواند موقتی و طبیعی باشد اما ادامه‌دار شدن آن پس از ۴ تا ۶ ماهگی نیاز به بررسی تخصصی دارد. انحراف چشم درمان‌نشده ممکن است باعث تنبلی چشم (آمبلیوپی) و کاهش دائمی بینایی شود. انواع مختلفی از این عارضه وجود دارد که هرکدام علت و درمان متفاوتی دارند. تشخیص زودهنگام توسط چشم‌پزشک کودکان و شروع به‌موقع درمان نقش مهمی در حفظ بینایی و پیشگیری از عوارض بلندمدت دارد.
از دیدگاه دکتر فرشته گلشن چشم پزشک در یزد تشخیص زودهنگام و پیگیری منظم می‌تواند از بروز عوارضی مانند تنبلی چشم و کاهش دائمی بینایی جلوگیری کند. معاینه تخصصی در سن مناسب، انتخاب درمان متناسب با شرایط هر کودک و همراهی والدین سه اصل کلیدی برای حفظ سلامت بینایی کودکان و رسیدن به بهترین نتیجه درمانی هستند.
برای رزرو نوبت معاینه یا دریافت مشاوره تخصصی می‌توانید از طریق دکمه دریافت نوبت اقدام کنید. همچنین امکان هماهنگی تلفنی از طریق شماره 03537250077 فراهم است.


منابع
aao.org
msdmanuals.com